Σήμερα, η ψυχική υγεία δεν είναι ένα θέμα ταμπού, τουλάχιστον όχι στο βαθμό που ήταν έως και τις προηγούμενες δεκαετίες. Ακόμη απέχουμε πολύ από την πλήρη αποδοχή του γεγονότος πως η ψυχική υγεία είναι εξίσου σημαντική με την σωματική μας υγεία, αλλά σίγουρα μπορούμε να πούμε ότι έχει γίνει πρόοδος σε αυτό το θέμα. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι μιλάνε ανοιχτά τόσο για τα προβλήματα ψυχικής υγείας που μπορεί να αντιμετωπίζουν οι ίδιοι ή το περιβάλλον τους, όσο και για την εμπειρία τους από την ψυχοθεραπεία ή την επιθυμία τους να ξεκινήσουν κάποιου είδους ψυχοθεραπεία με στόχο την αυτογνωσία και την ενίσχυση της ψυχικής τους υγείας.
Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουμε πως όλοι μας μπορεί κάποια στιγμή να αισθανθούμε ότι χρειαζόμαστε υποστήριξη. Ίσως νιώσουμε ότι η καθημερινότητά μας γίνεται δυσβάσταχτη, ίσως να μην έχουμε διάθεση να σηκωθούμε από το κρεβάτι, ίσως να δούμε ότι απομακρυνόμαστε από φίλους και οικογένεια ή και να αγχωνόμαστε χωρίς προφανή λόγο. Αυτά τα σημάδια δεν είναι «αδυναμία», ούτε κάτι που πρέπει να αγνοούμε ελπίζοντας ότι θα περάσει αυτόματα, απλά με την πάροδο του χρόνου. Όπως πηγαίνουμε στον γιατρό για έναν πόνο στο στομάχι ή έναν δυνατό πονοκέφαλο, έτσι αξίζει να απευθυνθούμε και σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας όταν νιώθουμε ότι κάτι δεν πάει καλά “μέσα μας”.
Με αφορμή τον μήνα Μάιο που είναι αφιερωμένος στην ψυχική υγεία, ας δούμε, λίγο πιο συγκεκριμένα, ποιες ενδείξεις βλέπουμε συνήθως στα άτομα που εν τέλει χρειάζονται κάποιου είδους υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας. Ελπίζω πως αν δούμε κάτι από αυτά στον εαυτό μας ή στους αγαπημένους μας, δεν θα διστάσουμε να κάνουμε το πρώτο βήμα και να επικοινωνήσουμε με ένα κατάλληλο θεραπευτή ή μια υπηρεσία ψυχικής υγείας.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι δυσκολίες στην ψυχική υγεία συνήθως δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Συχνά ξεκινούν με μικρές αλλαγές στη διάθεση, τη συμπεριφορά ή τον τρόπο που κάποιος σχετίζεται με τους άλλους και στη συνέχεια, ανάλογα με το άτομο και τις περιβαλλοντικές συνθήκες μπορεί να εξελιχθούν – ή όχι – σε κάτι διαφορετικό και πιο σοβαρό. Η προσεκτική παρατήρηση αυτών των πρώτων ενδείξεων είναι σημαντική γιατί μας επιτρέπει να παρέμβουμε έγκαιρα και να αναζητήσουμε βοήθεια ή να στηρίξουμε αποτελεσματικά το αγαπημένο μας πρόσωπο.
Πιθανές πρώτες ενδείξεις
Ένα από τα πρώτα και πιο συχνά εμφανιζόμενα σημάδια που μπορεί να παρατηρηθούν είναι οι έντονες ή παρατεταμένες αλλαγές στη διάθεση. Αν ένα άτομο εμφανίζει καθημερινά αισθήματα λύπης, άγχους, ευερεθιστότητα ή θυμό χωρίς προφανή αιτία, είναι πιθανό να αντιμετωπίζει μια υποβόσκουσα ψυχική δυσκολία [1]. Η συνεχής απαισιοδοξία, η αίσθηση ότι τίποτα δεν θα βελτιωθεί και η χαμηλή αυτοεκτίμηση αποτελούν κρίσιμα σημάδια ψυχικής δυσφορίας [2].
Φράσεις όπως «δεν έχει νόημα» ή «δεν μπορώ να κάνω τίποτα σωστά» δεν πρέπει να υποτιμούνται. Εάν ένα άτομο που ήταν κοινωνικό αποσύρεται και δείχνει συνεχώς στεναχωρημένο, αυτό είναι ένα μήνυμα που δεν πρέπει να αγνοηθεί. Φυσικά, ο καθένας έχει δικαίωμα να αλλάζει η διάθεσή του και να έχει περιόδους που δεν είναι ο “εαυτός” του. Για να μας ανησυχήσει ιδιαίτερα η ξαφνική έκπτωση της διάθεσης, θα πρέπει να είναι είτε παρατεταμένη, είτε σε τέτοιο βαθμό που να καθιστά το άτομο μη λειτουργικό στην καθημερινότητά του.
Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, μπορεί να εμφανιστούν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή απόπειρες να βλάψει κάποιος τον εαυτό του. Αυτές οι καταστάσεις απαιτούν άμεση παρέμβαση από ειδικό και δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται «δραματικές» ή «υπερβολικές», καθώς ακόμη και στην περίπτωση που όντως το άτομο δεν έχει σαφή πρόθεση να βλάψει τον εαυτό του και μόνο το γεγονός ότι εκφράζεται με αυτόν τον τρόπο υποδηλώνει σοβαρή δυσκολία σε ψυχολογικό επίπεδο.
Η απομάκρυνση από φίλους, οικογένεια και δραστηριότητες που κάποτε προκαλούσαν ευχαρίστηση αποτελεί μία ακόμη βασική ένδειξή δυσκολιών ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) η κοινωνική απομόνωση είναι συχνά σύμπτωμα πολλών ψυχικών δυσκολιών. Όταν κάποιος απορρίπτει επανειλημμένα προσκλήσεις ή αποφεύγει συστηματικά κοινωνικές επαφές, είναι καλό να σκεφτούμε ότι ίσως χρειάζεται υποστήριξη.
Διαταραχές στον ύπνο, όπως δυσκολία στο να αποκοιμηθεί ή υπερβολική υπνηλία, αλλά και μεταβολές στην όρεξη (υπερφαγία ή ανορεξία), αποτελούν ενδείξεις που σχετίζονται με την ψυχική κατάσταση ενός ατόμου [3]. Για παράδειγμα, αν κάποιος αρχίσει να παραμελεί τη διατροφή του ή να μένει άυπνος για μέρες, αυτό μπορεί να είναι ένα καμπανάκι κινδύνου. Η ξαφνική απώλεια ή πρόσληψη βάρους, ιδιαίτερα εάν αυτή ακολουθεί κάποιο στρεσογόνο για το άτομο γεγονός (π.χ. απώλεια προσώπου, αλλαγή περιβάλλοντος, χωρισμός) θα πρέπει να μας προβληματίσει και να μας κινητοποιήσει να απευθυνθούμε στο πρόσωπο αυτό για να δούμε μήπως χρειάζεται κάποιου είδους ψυχολογική υποστήριξη.
Πολλές φορές όταν κάτι μας απασχολεί έντονα, αυτό εκφράζεται άμεσα στη συμπεριφορά μας με ένα χαρακτηριστικό γνωστικό σύμπτωμα: την αδυναμία συγκέντρωσης της προσοχής. Οι δυσκολίες στην προσοχή μπορεί να συνοδεύονται φυσικά και με άλλα συμπτώματα που υποδεικνύουν ότι ο εγκέφαλός μας είναι απασχολημένος και “υπολειτουργεί”, όπως είναι για παράδειγμα η δυσκολία στη λήψη ακόμα και απλών αποφάσεων. Τέτοια συμπτώματα μπορεί να είναι ένδειξη διαταραχών όπως η κατάθλιψη ή διαταραχών άγχους [4]. Η δυσκολία συγκέντρωσης έρχεται ως αποτέλεσμα της “κούρασης” του εγκεφάλου.
Ο εγκέφαλος άλλωστε είναι ένα από τα πιο βασικά όργανα του σώματός μας και η “κόπωση” του μπει να έχει αντίκτυπο σε πολλές και διαφορετικές εκφάνσεις της καθημερινότητας μας. Είναι υπεύθυνος για όλες τις λειτουργίες που ονομάζουμε ψυχικές και αυτές περιλαμβάνουν τις γνωστικές λειτουργίες (πως αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, πως προσλαμβάνουμε πληροφορίες από τα αισθητήρια όργανά μας), τις συναισθηματικές λειτουργίες (συναισθηματική έκφραση, ενσυναίσθηση) ή και η κοινωνική συμπεριφορά. Η ψυχική υγεία και η σωματική υγεία είναι αλληλένδετες και ο εγκέφαλος είναι το κομβικό σημείο που ενώνει ακριβώς αυτές τις δύο όψεις του νομίσματος. Πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι, ταχυκαρδίες και γενική κόπωση, χωρίς οργανική αιτία, μπορεί να είναι εκδηλώσεις άγχους ή κατάθλιψης [5]. Όταν τα σωματικά συμπτώματα επιμένουν και δεν εξηγούνται ιατρικά, καλό είναι να εξετάζουμε το πολύ πιθανό ενδεχόμενο ύπαρξης και μιας ψυχολογικής αιτίας. Φυσικά, σε πολλές περιπτώσεις η ύπαρξη ψυχοσωματικών συμπτωμάτων είναι συνδυασμός οργανικών και ψυχολογικών αιτιών, κάτι που τείνουμε να ξεχνάμε.
Η ψυχική υγεία είναι τόσο ουσιαστική όσο και η σωματική. Το να αναγνωρίσουμε ότι κάποιος – ή εμείς οι ίδιοι – χρειάζεται υποστήριξη δεν είναι αδυναμία, είναι θάρρος. Τα πρώτα σημάδια δυσφορίας είναι μια πρόσκληση να φροντίσουμε τον εαυτό μας και όσους αγαπάμε, πριν οι δυσκολίες γίνουν πιο σοβαρές και δύσκολες στη διαχείρισή τους. Η αναζήτηση βοήθειας από έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει ανακούφιση, νέους τρόπους διαχείρισης της οποίας δυσκολίας και, πάνω από όλα, ελπίδα. Κανείς δεν χρειάζεται να περνά μόνος του μια δύσκολη φάση της ζωής του. Η υποστήριξη υπάρχει και είναι πιο κοντά απ’ όσο νομίζουμε.
Βιβλιογραφία / Παραπομπές
- American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.[↩]
- Beck, A. T., Steer, R. A., & Brown, G. K. (2015). Manual for the Beck Depression Inventory-II. San Antonio, TX: Psychological Corporation[↩]
- Harvard Medical School. (2021). Sleep and mental health. Διαθέσιμο στη σελίδα https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/sleep-and-mental-health[↩]
- National Institute of Mental Health. (2022). Depression. Διαθέσιμο στη σελίδα: https://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression[↩]
- American Psychological Association. (2019). Stress effects on the body. Διαθέσιμο στη σελίδα: https://www.apa.org/topics/stress/body[↩]
- Η ψυχολογία της πολιτικής στην Ελλάδα: Από το ragebait στην κρίση αντιπροσώπευσης - 4 Μαρτίου 2026
- Από τον Super Mario στο Fortnite: πως τα βιντεοπαιχνίδια διαμορφώνουν τον τρόπο σκέψης μας - 13 Φεβρουαρίου 2026
- Δικαιώματα του Παιδιού: στηρίζοντας τον πολίτη του σήμερα - 20 Νοεμβρίου 2025
