Ο Σεπτέμβριος, με την επιστροφή στα θρανία, πολλές φορές σηματοδοτεί μια περίοδο αναταραχής στο οικογενειακό σύστημα. Με οργάνωση, αλληλοκατανόηση και υπομονή, όλα μπορούν να κυλήσουν ομαλά.
Η επιστροφή στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές είναι για πολλά παιδιά μια πρόκληση. Το ίδιο ισχύει και για τους γονείς οι οποίοι συχνά προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη δουλειά, την καθημερινότητα και τη στήριξη των παιδιών τους στο σχολικό πλαίσιο.
Η επιστροφή στη ρουτίνα του σχολείου δεν είναι για όλα τα παιδιά και τις οικογένειές τους η ίδια. Ενώ για ορισμένους μαθητές ο Σεπτέμβρης φέρνει ενθουσιασμό, για άλλους συνοδεύεται από άγχος, νευρικότητα και αντίσταση σε αυτή την μετάβαση από τη χαλαρότητα του καλοκαιριού στην καθημερινότητα του σχολείου. Το πώς θα χειριστεί η οικογένεια αυτή τη μετάβαση μπορεί να κάνει τη διαφορά στον τρόπο που θα τη διαχειριστεί και το ίδιο το παιδί.
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε σύντομα μερικές καλές πρακτικές και γενικές κατευθυντήριες γραμμές που μπορούν να εφαρμοστούν στην καθημερινότητα της οικογένειας πριν αλλά και μετά την επιστροφή στα θρανία, ώστε οι μαθητές να έχουν μια όσο το δυνατόν πιο ομαλή μετάβαση.
Επιστροφή στις ρουτίνες
Η επιστροφή στη ρουτίνα είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις, μετά από την καλοκαιρινή ξεγνοιασιά. Οι διακοπές συχνά σημαίνουν περισσότερο ύπνο, πιο χαλαρό πρόγραμμα και πολλές ώρες παιχνιδιού ή οθόνης. Η μετάβαση στην ρουτίνα του πρωινού ξυπνήματος σε συγκεκριμένη (πολύ πρωινή!) ώρα, η παρακολούθηση του πιο αυστηρού σχολικού ωραρίου και προγράμματος αλλά και φυσικά το επιπλέον διάβασμα στο σπίτι, ανάλογα με την ηλικία και την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, μπορεί να αναδειχθούν ως οι βασικότερες δυσκολίες.
Οι έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά λειτουργούν καλύτερα όταν έχουν σταθερή ρουτίνα και ένα συγκεκριμένο, προαποφασισμένο και ξεκάθαρα δομημένο καθημερινό πρόγραμμα. Μια προβλέψιμη καθημερινότητα μειώνει το άγχος και αυξάνει το αίσθημα ασφάλειας. Ως προς αυτή την κατεύθυνση, είναι χρήσιμο, για παράδειγμα, να δημιουργήσουμε οπτικοποιημένα προγράμματα με όλες τις ημέρες της εβδομάδας το οποίο περιλαμβάνει το βασικό πρόγραμμα του παιδιού (π.χ. πρωινό, σχολείο, ξεκούραση, διάβασμα, καράτε, χαλάρωση, βραδινό σνακ, ύπνος).
Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η δημιουργία ρουτίνας για τον βραδινό ύπνο. Όταν τα παιδιά έχουν έναν συγκεκριμένο τρόπο να προετοιμαστούν για τον ύπνο, τότε η μετάβαση γίνεται πιο ομαλά, μειώνεται το άγχος και φυσικά τα παιδιά κοιμούνται αρκετά ώστε να ξυπνήσουν γεμάτα ενέργεια 1 . Η βραδινή ρουτίνα μπορεί να είναι κάτι σταθερό και να περιλαμβάνει πράγματα που κάνουμε πριν κοιμηθούμε (π.χ. μάζεμα δωματίου / παιχνιδιών, βραδινό σνακ, πλύσιμο δοντιών, διάβασμα ιστορίας κτλ). Στις πιο μεγάλες ηλικίες που αντιλαμβάνονται καλύτερα το χρόνο, είναι αυτονόητο ως ένα βαθμό πως ένα παιδί που ξέρει ότι θα κοιμηθεί στις 9:30, θα ξυπνήσει στις 7:30 και μετά το σχολείο θα έχει συγκεκριμένο χρόνο για παιχνίδι και διάβασμα, νιώθει ότι έχει έλεγχο στη μέρα του.
Σε πρακτικό επίπεδο, είναι χρήσιμο οι γονείς να ξεκινήσουν τη “μετάβαση” στη νέα ρουτίνα, ειδικά του ύπνου, λίγες μέρες πριν την έναρξη του σχολείου. Αυτό σημαίνει σταδιακή προσαρμογή του ύπνου και της πρωινής ρουτίνας, ώστε η πρώτη μέρα να μην είναι σοκ για τα παιδιά.
Το άγχος της επιστροφής
Το σχολείο μπορεί να γίνει πηγή άγχους για πολλά παιδιά. Νέο σχολείο, νέα τάξη, νέοι δάσκαλοι, νέοι συμμαθητές, είναι μόνο μερικές από τις συνθήκες που μπορεί να αγχώσουν μικρούς και μεγάλους. Ακόμα και παιδιά που ανυπομονούν να επιστρέψουν στο σχολείο, συχνά εκδηλώνουν νευρικότητα καθώς ανυπομονούν για την επιστροφή. Το άγχος μπορεί να εμφανιστεί με σωματικά συμπτώματα όπως στομαχόπονους, με δυσκολία στον ύπνο, με συναισθηματικά ξεσπάσματα ή και με άρνηση να πάνε σχολείο.
Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν ακούγοντας προσεκτικά το παιδί και αναγνωρίζοντας τα συναισθήματά του. Δεν χρειάζεται πάντα να δώσουν λύσεις, αλλά απλά να δείξουν κατανόηση. “Καταλαβαίνω ότι ανησυχείς για τον καινούριο δάσκαλο, είναι λογικό. Μπορεί να είναι ένας πολύ καλός δάσκαλος, όπως η δασκάλα που είχατε και πέρυσι και περάσατε όμορφα”. Με την κατανόηση από πλευράς του γονέα, το παιδί μαθαίνει ότι τα συναισθήματά του είναι αποδεκτά και μπορεί να τα εκφράσει με όποιο τρόπο θέλει το ίδιο (π.χ. με συζήτηση, με ζωγραφική, με γράψιμο κτλ). Όταν απορρίπτουμε ένα συναίσθημα (“Έλα τώρα. Σιγά το πράγμα. Κάθε χρόνο έχετε νέο δάσκαλο!”) τότε το παιδί δεν το εκφράζει και δεν το επεξεργάζεται. Έτσι, το συναίσθημα αυτό δεν “μεταβολίζεται” και παραμένει στο ακέραιο, με αποτέλεσμα να εκφράζεται με τους τρόπους που είπαμε πιο πάνω 2 .
Είναι χρήσιμο, όταν προετοιμάζουμε ιδιαίτερα τα πιο μικρά παιδιά για την επιστροφή στο σχολικό πλαίσιο, να υπενθυμίσουμε τα θετικά στοιχεία. Για παράδειγμα, μπορούμε να συζητήσουμε με τα παιδιά πως νιώθουν που θα ξαναδούν τους φίλους τους ή που θα κάνουν κάποιες δραστηριότητες που τους άρεσαν στο σχολείο. Μία τέτοια συζήτηση βοηθά τα παιδιά να θέσουν μια νέα βάση στη μετάβαση, με μια πιο θετική ματιά.
Επικοινωνία με το σχολείο
Η επικοινωνία του σχολείου με την οικογένεια είναι κομβικής σημασίας γενικότερα και πολλές φορές λύνει προβλήματα εν τη γενέσει τους. Ένα παιδί που βλέπει ότι οι γονείς του έχουν επαφή με το σχολείο, γνωρίζουν το προσωπικό και συνεργάζονται με τον δάσκαλο του τμήματος, αντιλαμβάνεται ότι η σχολική ζωή είναι κάτι σημαντικό και για το γονιό και όχι κάτι ξέχωρο από την υπόλοιπη ζωή.
Διαχρονικά όλες μελέτες υπογραμμίζουν το θετικό αντίκτυπο της καλής σχέσης σχολείου – οικογένειας, καθώς αυτές σχετίζονται με καλύτερη προσαρμογή του παιδιού στο σχολικό περιβάλλον και καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις 3. Οι γονείς μπορούν να κάνουν την αρχή με μια σύντομη γνωριμία με τον δάσκαλο, αλλά και με σταθερή επικοινωνία καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς, χωρίς η επαφή αυτή να γίνεται αποκλειστικά και μόνο όταν προκύπτουν προβλήματα ή όταν έρχεται η ώρα για την τυπική επαφή με το σχολείο (π.χ. βαθμοί).
Ελεύθερος χρόνος
Πλέον είναι πολύ συνηθισμένο οι μαθητές να συμμετέχουν σε πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες, ανάλογες της ηλικίας και των ενδιαφερόντων των παιδιών. Μουσική, θέατρο, αθλητισμός, ξένες γλώσσες και γενικά δραστηριότητες σε ΚΔΑΠ είναι μόνο μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα δραστηριοτήτων που γεμίζουν τα απογεύματα των παιδιών. Οι δραστηριότητες αυτές είναι χρήσιμες, ειδικά όταν αυτές εναρμονίζονται με τα ενδιαφέροντα των παιδιών και γίνονται επειδή τα ίδια το θέλουν και αντλούν ευχαρίστηση από αυτά (εσωτερικά κίνητρα) και όχι επειδή τους το επιβάλλουν οι γονείς ή επειδή αναμένουν κάποια υλική ανταμοιβή μετά την ενασχόλησή τους (εξωτερικά κίνητρα).
Χρειάζεται όμως μια ισορροπία στο πόσο γεμάτο είναι το πρόγραμμα των παιδιών. Ένα πρόγραμμα που πιέζει τα παιδιά να πετύχουν στόχους και το οποίο δεν περιέχει ελεύθερο χρόνο και επαρκή χρόνο για ξεκούραση μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένο άγχος και εξάντληση σε σωματικό και ψυχολογικό επίπεδο. Ένα παιδί, ανεξάρτητα από την ηλικία του, χρειάζεται ελεύθερο χρόνο για χαλάρωση, παιχνίδι ή και… βαρεμάρα! Δεν υπάρχει “χαμένος χρόνος”. Το ελεύθερο παιχνίδι ενισχύει τη δημιουργικότητα και ενδυναμώνει το γονεϊκό δεσμό 4.
Υποστήριξη γονέων
Τέλος, αξίζει να δούμε και ένα ζήτημα που συχνά το παραβλέπουμε. Η επιστροφή στο σχολείο δεν είναι πηγή έντασης και άγχους μόνο για τα παιδιά, αλλά και για τους γονείς. Πολλοί γονείς από Σεπτέμβριο έρχονται αντιμέτωποι με διάφορες δυσκολίες που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Για παράδειγμα, θα πρέπει να καθοριστεί και πάλι ένα πρόγραμμα που να συνδυάζει την εργασία τους με το πρόγραμμα των παιδιών εντός και εκτός σχολείου. Ποιος θα πάει τα παιδιά στο σχολείο; Ποιος θα τα επιστρέψει; Ποιες ημέρες και ώρες και υπό την επίβλεψη ποιου γονέα θα παρακολουθήσει μια δραστηριότητα το παιδί;
Έπειτα, μπορεί να δημιουργούνται οικονομικές δυσκολίες που πρέπει να διαχειριστούν οι γονείς. Περισσότερες δραστηριότητες σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι οικονομικοί πόροι πρέπει να διοχετευτούν σε αυτές, “κόβοντας” άλλες δραστηριότητες από την οικογένεια. Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, οι γονείς μπορεί να αισθάνονται οι ίδιοι άγχος για τις επιδόσεις του παιδιού, ενοχές αν δεν έχουν χρόνο να βοηθήσουν ή πίεση από τις πολλές υποχρεώσεις της καθημερινότητάς τους.
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε πως η διάθεση και η ψυχική ισορροπία των γονέων καθρεφτίζεται και στα παιδιά. Τα παιδιά μπορούν και “διαβάζουν” το άγχος των γονέων και επηρεάζονται έντονα από αυτό, είτε γιατί συναισθάνονται αυτό που νιώθει ο γονιός, είτε γιατί αισθάνονται ενοχές και ψυχικό βάρος που ο πατέρας ή η μητέρα πιέζεται για το δικό τους καλό. Είναι λοιπόν κρίσιμο οι γονείς να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες από τον εαυτό τους αλλά και να φροντίζουν και οι ίδιοι την ψυχική τους υγεία, βρίσκοντας χρόνο για ξεκούραση ή για να κάνουν κάτι για τους ίδιους.
Η επιστροφή στα θρανία επηρεάζει όλη την οικογένεια, όσα μέλη και εάν έχει αυτή, ότι ηλικία και εάν έχουν τα παιδιά και οι γονείς. Τόσο τα παιδιά, όσο και οι γονείς/φροντιστές χρειάζονται χρόνο και πλάνο αναπροσαρμογής στους ρυθμούς της σχολικής χρονιάς.
Εισαγωγική Εικόνα: Canva
- Δικαιώματα του Παιδιού: στηρίζοντας τον πολίτη του σήμερα - 20 Νοεμβρίου 2025
- Γιατί όσο μεγαλώνουμε ο χρόνος τρέχει πιο γρήγορα; - 29 Οκτωβρίου 2025
- Απλές καθημερινές συνήθειες που προστατεύουν από την άνοια - 27 Σεπτεμβρίου 2025
Βιβλιογραφία / Παραπομπές
- Mindell, J. A., & Williamson, A. A. (2018). Benefits of a bedtime routine in young children: Sleep, development, and beyond. Sleep Medicine Reviews, 40, 93–108.[↩]
- Beesdo, K., Knappe, S., & Pine, D. S. (2009). Anxiety and anxiety disorders in children and adolescents: Developmental issues and implications for DSM-V. Psychiatric Clinics, 32(3), 483–524.[↩]
- Henderson, A. T., & Mapp, K. L. (2002). A new wave of evidence: The impact of school, family, and community connections on student achievement. Southwest Educational Development Laboratory.[↩]
- Ginsburg, K. R. (2007). The importance of play in promoting healthy child development and maintaining strong parent-child bonds. Pediatrics, 119(1), 182–191.[↩]
